рд╕реНрдерд┐рддрд┐ | Location – рд╣рд░рд┐рдпрд╛рдгрд╛ рдХреЗ рдЙрддреНрддрд░ – рдкреВрд░реНрд╡
рдХрд░рдирд╛рд▓ рд╕реЗ рдЕрдиреНрдп рдЬрд┐рд▓реЛрдВ рдХреА рд╕реНрдерд┐рддрд┐ рдЙрддреНрддрд░ рдореЗрдВ рдХреБрд░реБрдХреНрд╖реЗрддреНрд░, рдЙрддреНрддрд░ – рдкреВрд░реНрд╡ рдореЗрдВ рдпрдореБрдирд╛рдирдЧрд░ рдкрд╢реНрдЪрд┐рдо рдореЗрдВ рдХреИрдерд▓ рдж.рдк. рдореЗрдВ рдЬреАрдВрдж рджрдХреНрд╖рд┐рдг рдореЗрдВ рдкрд╛рдиреАрдкрдд
рдЕрд╕реНрддрд┐рддреНрд╡ / formation :- 1 рдирд╡рдореНрдмрд░ 1966
рдХреНрд╖реЗрддреНрд░рдлрд▓ | Area :- 2520 km┬▓
рддрд╣рд╕реАрд▓ – 05
рдореБрдЦрд┐рдпрд╛ – рддрд╣рд╕реАрд▓рджрд╛рд░
1) рдХрд░рдирд╛рд▓ 2) рдЗрдВрджреНрд░реА 3) рдЕрд╕рдВрдз 4) рдШрд░реМрдВрдбрд╛ 5) рдиреАрд▓реЛрдЦреЗрдбрд╝реА
рдЬрдирд╕рдВрдЦреНрдпрд╛ (2011 рдХреА рдЬрдирдЧрдгрдирд╛) -> 15 рд▓рд╛рдЦ рд╕реЗ рдЕрдзрд┐рдХ (рдореЗрдЯреНрд░реЛрдкреЛрд▓рд┐рдЯрди рдЬрд┐рд▓рд╛)
рдЙрдк рддрд╣рд╕реАрд▓ – 03
рдореБрдЦрд┐рдпрд╛ – рдирд╛рдпрдм рддрд╣рд╕реАрд▓рджрд╛рд░
i) рдирд┐рд╕рд┐рдВрдЧ ii) рдирд┐рдЧрдврд╝ iii) рдмрд▓реНрд▓рд╛
рд╡рд┐рдзрд╛рдирд╕рднрд╛ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ – 05
рдкреБрд░рд╛рдирд╛ рдирд╛рдо – рдХрд░реНрдгрд╛рд▓рдп рд╕рдВрд╕реНрдерд╛рдкрдХ – рд╕реВрд░реНрдпрдкреБрддреНрд░ рджрд╛рдирд╡реАрд░ рдХрд░реНрдг рдирд╛рдордХрд░рдг – рджрд╛рдирд╡реАрд░ рдХрд░реНрдг рдХреЗ рдХрд╛рд░рдг
рдЙрдкрдирд╛рдо :-1) рдзрд╛рди/рдЪрд╛рд╡рд▓ рдХрд╛ рдХрдЯреЛрд░рд╛ (Rice Bowl) 2) рдПрдЧреНрд░реЛ рд╣рдм рдСрдл рд╣рд░рд┐рдпрд╛рдгрд╛ 3) рд╣рд░рд┐рдпрд╛рдгрд╛ рдХрд╛ рдкреЗрд░рд┐рд╕ 4) рдХрд░реНрдг рдирдЧрд░реА
рдкреБрд░рд╛рдирд╛ рдирд╛рдо – рдЖрд╕рдВрдзрд┐рд╡рд┐рдд рд░рд╛рдЬрд╛ рдкрд░реАрдХреНрд╖рд┐рдд рдХреА рджреВрд╕рд░реА рд░рд╛рдЬрдзрд╛рдиреА or рд░рд╛рдЬрд╛ рдЬрд░рд╛рд╕рдВрдз рдХреА рд░рд╛рдЬрдзрд╛рдиреА
рдирд╡реАрдирддрдо рдкрджреНрдзрддрд┐: рд╕реБрдирд┐рдпреЛрдЬрд┐рдд рддрд░реАрдХреЗ рд╕реЗ рдмрд╕рд╛рдпрд╛ рдЧрдпрд╛ рдкреНрд░рдердо рд╢рд╣рд░ -> рдЕрдВрдЧреНрд░реЗрдЬреЛрдВ рджреНрд╡рд╛рд░рд╛ 1806 рдореЗрдВ
рдЙрджреНрдпреЛрдЧ :-
1) рд▓рд┐рдмрд░реНрдЯреА рдЬреВрддрд╛ рдЙрджреНрдпреЛрдЧ – рдХрд░рдирд╛рд▓ рд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ – 1954 рд╡рд┐рджреЗрд╢реЛрдВ рдореЗрдВ рдирд┐рд░реНрдпрд╛рдд рдХрд┐рдпрд╛ рдЬрд╛рддрд╛ рд╣реИ
2) рдХреГрд╖рд┐ рдпрдВрддреНрд░ рдЙрджреНрдпреЛрдЧ – рдХрд░рдирд╛рд▓
3) рдлрд╛рд░реНрдорд╛ рдЙрджреНрдпреЛрдЧ – рдХрд░рдирд╛рд▓
4) рдЪрд╛рд╡рд▓ рдЙрджреНрдпреЛрдЧ – рддрд░рд╛рд╡рдбрд╝реА (рдХрд░рдирд╛рд▓) рдЗрдВрдбрд┐рдпрд╛ рдЧреЗрдЯ рдорд┐рд▓, рджреЗрдирд╛рд░ рдорд┐рд▓
5) рдореЗрдбрд┐рдХрд▓ рдбрд┐рд╡рд╛рдЗрд╕ рдЙрджреНрдпреЛрдЧ – рдХрд░рдирд╛рд▓ (рдкреНрд░рд╕реНрддрд╛рд╡рд┐рдд)
рдордВрджрд┐рд░ :-
1) рд╕реАрддрд╛ рдорд╛рдИ рдордВрджрд┐рд░ – рд╕реАрддрд╛рдорд╛рдИ рдЧрд╛рдБрд╡ (рдХрд░рдирд╛рд▓) рднрд╛рд░рдд рдореЗрдВ рдорд╛рдиреНрдпрддрд╛ рд╡рд╛рд▓рд╛ рдорд╛рддрд╛ рд╕реАрддрд╛ рдХреЛ рд╕рдорд░реНрдкрд┐рдд рд▓рд╛рдбрд╡рди рдЬрдВрдЧрд▓ -> рдмрд┐рд╣рд╛рд░ рд╕реЗ рдХреИрдерд▓ рддрдХ рдлреИрд▓рд╛
2) рдорд╛рддрд╛ рдмрд╛рд▓рд╛ рд╕реБрдВрджрд░реА рдордВрджрд┐рд░ – рдмрдбрд╝рд╛ рдЧрд╛рдБрд╡ (рдХрд░рдирд╛рд▓)
3) рджреЗрд╡реА рдордВрджрд┐рд░ – рд╕рд╛рд▓рд╡рди рдЧрд╛рдБрд╡ (рдХрд░рдирд╛рд▓) рд╣рд░рд┐рдпрд╛рдгрд╛ рдореЗрдВ рдореЗрд▓реЛрдВ рдХрд╛ рдЧрд╛рдБрд╡
рдореЗрд▓реЗ :-
1) рдкрд╛рдгреНрдбреБ рдореЗрд▓рд╛ – рдкрдВрдкрд╣рдирд╛ рдЧрд╛рдБрд╡ (рдЕрд╕рдВрдз) рдЖрдпреЛрдЬрди рдкреНрд░рддрд┐ рдорд╣реАрдиреЗ
2) рдмрд╛рдмрд╛ рд╕рд┐рдорд░рди рджрд╛рд╕ рдЬреА рдХреА рдХрдЪреНрдЪреА рд╕рдорд╛рдзреА рдХрд╛ рдореЗрд▓рд╛ – рдЗрдВрджреНрд░реА (рдХрд░рдирд╛рд▓)
3) рджреЗрд╡реА рдХрд╛ рдореЗрд▓рд╛ – рдкрд░рд╣реЗрдбрд╝рд╛ рдЧрд╛рдБрд╡ (рдХрд░рдирд╛рд▓)
4) рдЧреЛрдЧрд╛ рдкреАрд░ рдХрд╛ рдореЗрд▓рд╛ – рдЦреЗрдбрд╝рд╛ рдЧрд╛рдБрд╡ (рдХрд░рдирд╛рд▓) рднрд╛рджреНрд░рдкрдж рдорд╣реАрдиреЗ рдореЗрдВ рдЖрдпреЛрдЬрди
рджрд░рдЧрд╛рд╣ / рдордЬрд╛рд░ / рдордХрдмрд░рд╛ / рдЪрд░реНрдЪ / рдЧреБрд░реБрджреНрд╡рд╛рд░рд╛ :-
1) рдкрд╛рдВрдЪ рдкреАрд░реЛрдВ рдХреА рдордЬрд╛рд░ – рдордзреБрдмрди (рдХрд░рдирд╛рд▓)
2) рд╢рд╛рд╣ рдЕрд▓рд╛рдорд╛ рдиреВрд░ рдореЛрд╣рдореНрдордж рдХреА рджрд░рдЧрд╛рд╣ (рдиреВрд░реА рджрд░рдЧрд╛рд╣) – рдиреЗрд╡рд▓ рдЧрд╛рдБрд╡ (рдХрд░рдирд╛рд▓) рд╣рд░рд┐рдпрд╛рдгрд╛ рдХрдорд╛рдВрдбреЛ рдкреБрд▓рд┐рд╕ рдЯреНрд░реЗрдирд┐рдВрдЧ рд╕реЗрдВрдЯрд░ рдЗрд╕реА рдЧрд╛рдБрд╡ рдореЗрдВ рд╕реНрдерд┐рдд
3) рдореАрд░рд╛ рд╕рд╛рд╣рд┐рдм рдХрд╛ рдордХрдмрд░рд╛ – рдХрд░рдирд╛рд▓
4) рджрд░рдЧрд╛рд╣ рдм рдЕрд▓реА рд╢рд╛рд╣ рдХрд▓рдВрджрд░ – рдХрд░рдирд╛рд▓ рдЧреБрдЧреНрдЧрд╛ рдирд╡рдореА рдХреЗ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░
5) рд╕реЗрдВрдЯ рдЬреЗрдореНрд╕ рдЪрд░реНрдЪ (рдШрд╛рд╡рдиреА рдЪрд░реНрдЪ) – рдХрд░рдирд╛рд▓
6) рдордВрдЬреА рд╕рд╛рд╣рд┐рдм рдЧреБрд░реБрджреНрд╡рд╛рд░рд╛ – рдХрд░рдирд╛рд▓7) рдкрд░рд╛рд╕рд░ рдХрд╛ рдореЗрд▓рд╛ – рддрд░рд╛рд╡рдбрд╝реА рдЧреБрд░реБ рдирд╛рдирдХ рджреЗрд╡ рдЬреА рдХреЛ рд╕рдорд░реНрдкрд┐рдд
рд╢рд┐рдХреНрд╖рд╛ рд╡ рд╕рдВрд╕реНрдерд╛рди :-
1) рдорд╣рд╛рд░рд╛рдгрд╛ рдкреНрд░рддрд╛рдк рд╣рд╛рд░реНрдЯреАрдХрд▓реНрдЪрд░ / рдмрд╛рдЧрд╡рд╛рдиреА рд╡рд┐рд╢реНрд╡рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд▓рдп рд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ – 2016, рдЕрдЬрдирдерд▓реА (рдХрд░рдирд╛рд▓) рд╕рд╣рдпреЛрдЧ – рдиреАрджрд░рд▓реИрдВрдбреНрд╕ рдкреНрд░рджреЗрд╢ рдХреА рдкреНрд░рдердо рд╡ рдПрдХрдорд╛рддреНрд░ рдмрд╛рдЧрд╡рд╛рдиреА рдпреВрдирд┐рд╡рд░реНрд╕рд┐рдЯреА
2) рдЧреБрд░реБ рдмреНрд░рд╣реНрдордирдВрдж рдкреЙрд▓рд┐рдЯреЗрдХреНрдирд┐рдХ рдХреЙрд▓реЗрдЬ – рдиреАрд▓реЛрдЦреЗрдбрд╝реА рд╣рд░рд┐рдпрд╛рдгрд╛ рдХрд╛ рдкреНрд░рдердо рд╡ рд╕рдмрд╕реЗ рдмрдбрд╝рд╛ рдХреЙрд▓реЗрдЬ рдордЬрджреВрд░ рдордВрдЬрд┐рд▓ рдпреЛрдЬрдирд╛ рдХреЗ рддрд╣рдд рд╕реНрдерд╛рдкрд┐рдд
3) рдорд╛рддрд╛ рдкреНрд░рдХрд╛рд╢ рдХреМрд░ рдордХ рдмрдзрд┐рд░ рд╡ рд╡рд╛рдгреА рд╡рд┐рдХрд▓рд╛рдВрдЧ рдХреЗрдВрджреНрд░ / рдЖрд╡рд╛рд╕реАрдп рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд▓рдп
4) рдбреЙ. рдХрд▓реНрдкрдирд╛ рдЪрд╛рд╡рд▓рд╛ рдореЗрдбрд┐рдХрд▓ рдХреЙрд▓реЗрдЬ – рдХрд░рдирд╛рд▓ рд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ – 2017 PGIMS рд░реЛрд╣рддрдХ рдХреЗ рдЕрдзреАрди
5) рджреАрдирджрдпрд╛рд▓ рдЙрдкрд╛рдзреНрдпрд╛рдп рдореЗрдбрд┐рдХрд▓ рдпреВрдирд┐рд╡рд░реНрд╕рд┐рдЯреА – рдХреИрдерд▓ рдЧрд╛рдБрд╡ рдкрд╣рд▓реЗ рдирд╛рдо рддрдп рдерд╛ – рдбреЙ. рдХрд▓реНрдкрдирд╛ рдЪрд╛рд╡рд▓рд╛
6) рдЬрд╡рд╛рд╣рд░ рдирд╡реЛрджрдп рд╡рд┐рджреНрдпрд╛рд▓рдп – рд╕рд╛рдЧрд╛ рдЧрд╛рдБрд╡
7) рд╕реИрдирд┐рдХ рд╕реНрдХреВрд▓ – рдХреБрдВрдЬрдкреБрд░рд╛ рдЧрд╛рдБрд╡ (1961)
NDRI – National Dairy Research Institute
рд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ – рд╕рдмрд╕реЗ рдкрд╣рд▓реЗ 1923, рдмреИрдВрдЧрд▓реМрд░ (рдХрд░реНрдирд╛рдЯрдХ) рдкреБрд░рд╛рдирд╛ рдирд╛рдо – рдЗрдореНрдкреАрд░рд┐рдпрд▓ рдПрдиреАрдорд▓ рд╣рд╕рдмреИрдВрдбрд░реА 1955 рдореЗрдВ рд╕реНрдерд╛рдирд╛рдВрддрд░рдг рдмреИрдВрдЧрд▓реМрд░ рд╕реЗ рдХрд░рдирд╛рд▓ 1936 рдореЗрдВ рдирд╛рдо – рдЗрдВрдкреАрд░рд┐рдпрд▓ рдбреЗрдпрд░рд┐рдВрдЧ рд░рд┐рд╕рд░реНрдЪ рдЗрдВрд╕реНрдЯреАрдЯреНрдпреВрдЯ 1989 рдореЗрдВ Deemed University рдХрд╛ рджрд░реНрдЬрд╛
рдореЛрддреАрд▓рд╛рд▓ рдорджрд╛рди – рдкрд╢реБрдУрдВ рдХрд╛ рдХреНрд▓реЛрди рдирд┐рд░реНрдорд╛рддрд╛ рдкрджреНрдорд╢реНрд░реА 2022 -> рд╡рд┐рдЬреНрдЮрд╛рди рд╡ рдкреНрд░реМрджреНрдпреЛрдЧрд┐рдХреА рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рд╣рд░рд┐рдпрд╛рдгрд╛ рд╡рд┐рдЬреНрдЮрд╛рди рд░рддреНрди рдкреБрд░рд╕реНрдХрд╛рд░ – 2020 рднреИрдВрд╕ рдХрд╛ рдкреНрд░рдердо рдХреНрд▓реЛрди рддреИрдпрд╛рд░ рдХрд░рдиреЗ рдХрд╛ рд╡рд┐рд╢реНрд╡ рд░рд┐рдХреЙрд░реНрдб (рдЧрд░рд┐рдорд╛ -> 2010)рдорд╣рд┐рдорд╛ -> 2013 рдХрд░рд┐рд╢реНрдорд╛ -> 2014 1990 рдореЗрдВ рднрд╛рд░рдд рдХреА рдкреНрд░рдердо IVF рддрдХрдиреАрдХ рд╕реЗ рднреИрдВрд╕ рддреИрдпрд╛рд░ (рдирд╛рдо – “рдкреНрд░рд╛рдердо”)
HRDI – рд╣рд░рд┐рдпрд╛рдгрд╛ рдЧреНрд░рд╛рдореАрдг рд╡рд┐рдХрд╛рд╕ рд╕рдВрд╕реНрдерд╛рди рд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ – 1990, рдиреАрд▓реЛрдЦреЗрдбрд╝реАрдХрд╛рд░реНрдп – рдЧрд╛рдБрд╡ рдХреЛ рдЖрджрд░реНрд╢ рдЧрд╛рдВрд╡ рдШреЛрд╖рд┐рдд рдХрд░рдирд╛
CSSRI – Central Soil Salinity Research Institute рд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ – 1 рдорд╛рд░реНрдЪ 1969, рд╣рд┐рд╕рд╛рд░
рд╕реНрдерд╛рдирд╛рдВрддрд░рдг – рд╣рд┐рд╕рд╛рд░ рд╕реЗ рдХрд░рдирд╛рд▓ -> рдЕрдХреНрдЯреВрдмрд░ 1969
DWR – Directorate of Wheat Researchрд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ – 1978,
рдХрд░рдирд╛рд▓ рдЧреЗрд╣реВрдБ рдЬреАрди рдмреИрдВрдХрднрд╛рд░рдд рдореЗрдВ рдЧреЗрд╣реВрдБ рд╕реБрдзрд╛рд░ рдХрд╛рд░реНрдпрдХреНрд░рдо рд╢реБрд░реВ -> 1965
National Institute of Animal Genetics -> 1984
National Bureau of Animal Genetic Resources -> 1985 рд╕реНрдерд╛рдирд╛рдВрддрд░рдг рд░реЛрд╣рддрдХ рд╕реЗ рдордзреБрдмрди -> 1976
Centre of Excellence for Vegetable рд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ – 2011, рдШрд░реМрдВрдбрд╛ (рдХрд░рдирд╛рд▓)
рдЗрдЬрд░рд╛рдЗрд▓ рджреЗрд╢ рдХреЗ рд╕рд╣рдпреЛрдЧ рд╕реЗ рд╕реНрдерд╛рдкрд┐рдд NCC рдЕрдХрд╛рджрдореА – рдЕрд░рд╛рдИрдкреБрд░рд╛ рдЧрд╛рдБрд╡ (рдШрд░реМрдВрдбрд╛)рд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ – 2022
рдЙрджреНрдпрд╛рди рдкреНрд░рд╢рд┐рдХреНрд╖рдг рдХреЗрдВрджреНрд░ – рдЙрдЪрд╛рдиреА рдХрд▓рд╛ рдЧрд╛рдБрд╡рдкреЛрд▓реНрдЯреНрд░реА рдкреНрд░рд╢рд┐рдХреНрд╖рдг – рдиреАрд▓реЛрдЦреЗрдбрд╝реА рд╡ рдХрд░рдирд╛рд▓
рдкрд░реНрдпрдЯрди рд╕реНрдерд▓ :-
1) рдХрд░реНрдг рддрд╛рд▓рд╛рдм / рдЭреАрд▓ рдпрд╛ рдЪрдХреНрд░рд╡рд░реНрддреА рдЭреАрд▓ – рдЙрдЪрд╛рдирд╛ рдкрд░реНрдпрдЯрди рд╕реНрдерд▓ рдШреЛрд╖рд┐рдд – 1972
2) рдУрдПрд╕рд┐рд╕ рдкрд░реНрдпрдЯрди рд╕реНрдерд▓ – рдЙрдЪрд╛рдирд╛ (рдХрд░рдирд╛рд▓) NH-44 рдкрд░ рд╕реНрдерд┐рдд
3) рдЫрд╛рд╡рдиреА рдЪрд░реНрдЪ рдЯрд╛рд╡рд░ – рдХрд░рдирд╛рд▓
4) рдмрд╛рджрд╢рд╛рд╣реА рдкреБрд▓ – рдХрд░рдирд╛рд▓
5) рд╡рд┐рдХреНрдЯреЛрд░рд┐рдпрд╛ рд╣реЙрд▓ – рдХрд░рдирд╛рд▓ рдорд╣рд╛рддреНрдорд╛ рдЧрд╛рдБрдзреА рдХреА рд╣рддреНрдпрд╛ рдХреЗ рдмрд╛рдж рдХрд░рдирд╛рд▓ рдореЗрдВ рд╢реЛрдХ рд╕рднрд╛ рдХрд╛ рдЖрдпреЛрдЬрди рдЗрд╕реА рд╣реЙрд▓ рдореЗрдВ рдХрд┐рдпрд╛ рдЧрдпрд╛ рд╡рд░реНрддрдорд╛рди рдирд╛рдо – рдЧрд╛рдВрдзреА рдореИрдореЛрд░рд┐рдпрд▓ рд╣реЙрд▓
6) рдЧреЛрджрд░ рддреАрд░реНрде – рдЧреЛрджрд░ рдЧрд╛рдБрд╡ (рдХрд░рдирд╛рд▓) рдЧреМрддрдо рдЛрд╖рд┐ рдХреА рддрдкрд╕реНрдерд▓реА рдЪрдВрджреНрд░рдорд╛ рдореЗрдВ рдХрд╛рд▓реЗ рдзрдмреНрдмреЗ рд╕реНрдерд╛рдкрд┐рдд рдХрд░рдиреЗ рд╡рд╛рд▓реЗ рдЛрд╖рд┐
7) рдкрд░рд╛рд╢рд░ рдЛрд╖рд┐ рдХреА рддрдкрд╕реНрдерд▓реА – рдмрд╣рд▓реЛрд▓рдкреБрд░
8) рдмрд╕рддрд▓реА рддреАрд░реНрде – рдмрд╕реНрддрд▓реА (рдХрд░рдирд╛рд▓) рдорд╣рд░реНрд╖рд┐ рд╡реЗрджрд╡реНрдпрд╛рд╕ рдЬреА рдХреА рддрдкрд╕реНрдерд▓реА
9) рдкреБрд░рд╛рдирд╛ рдХрд┐рд▓рд╛ рдпрд╛ рдХрд░рдирд╛рд▓ рдХрд╛ рдХрд┐рд▓рд╛ рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг – 1764, рд░рд╛рдЬрд╛ рдЧрдЬрдкрдд рд╕рд┐рдВрд╣ рджреНрд╡рд╛рд░рд╛
10) рдорд╛рдорд╛-рднрд╛рдЬрд╛ рд╕рд░рд╛рдп – рдШрд░реМрдВрдбрд╛ (рдХрд░рдирд╛рд▓) рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг – 1637 AD, рд╢рд╛рд╣рдЬрд╣рд╛рдБ рдХреЗ рд╕рдордп
11) рдкреБрд░рд╛рдиреА рдХреЛрд╕ рдореАрдирд╛рд░ – рдХреЛрд╣рд╛рдгреНрдб рдЧрд╛рдБрд╡
12) рдХрд░реНрдг рд╕реНрдЯреЗрдбрд┐рдпрдо – рдХрд░рдирд╛рд▓
13) рдЕрдЯрд▓ рдкрд╛рд░реНрдХ – рдХрд░рдирд╛рд▓
14) рдпреВрд░реЛрдкреАрдп рдХрдмреНрд░рд┐рд╕реНрддрд╛рди – рдХрд░рдирд╛рд▓
15) рдХрд▓рдВрджрд░ рд╢рд╛рд╣ рдХрд╛ рдордХрдмрд░рд╛ – рдХрд░рдирд╛рд▓ рдирд┐рд░реНрдорд╛рдг – рдЧреНрдпрд╛рд╕реБрджреАрди рджреНрд╡рд╛рд░рд╛
16) рдХреБрдВрдЬрдкреБрд░рд╛ рдХрд╛ рдХрд┐рд▓рд╛ – рдХреБрдВрдЬрдкреБрд░рд╛ рдЧрд╛рдБрд╡ рдХреБрдВрдЬрдкреБрд░рд╛ рд░рд┐рдпрд╛рд╕рдд рдХреА рд╕реНрдерд╛рдкрдирд╛ – рдирд┐рдЬрд╛рдмрдд рдЦрд╛рди (1729 рдИ.) рдирд╛рджрд┐рд░рд╢рд╛рд╣ рд╡ рдЕрд╣рдордж рд╢рд╛рд╣ рдЕрдмреНрджрд╛рд▓реА рдХреА рд╕реЗрдирд╛рдУрдВ рджреНрд╡рд╛рд░рд╛ рдпреБрджреНрдз рдореЗрдВ рд╕рдмрд╕реЗ рдкрд╣рд▓реЗ рдпрд╣реАрдВ рдбреЗрд░рд╛ рдбрд╛рд▓рд╛ рдЧрдпрд╛
17) рдирд╛рд░рд╛рдпрдгрд╛ рдЧрд╛рдБрд╡ – рдХрд░рдирд╛рд▓ рдореБрдЧрд▓ рд╢рд╛рд╕рдХ рдФрд░рдВрдЧрдЬреЗрдм рджреНрд╡рд╛рд░рд╛ рдмрд╕рд╛рдпрд╛ рдЧрдпрд╛
рдорд╣рд╛рди рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐рддреНрд╡ :-
рдХрд▓реНрдкрдирд╛ рдЪрд╛рд╡рд▓рд╛ -> рдЬрдиреНрдо 1 рдЬреБрд▓рд╛рдИ 1961 рдмрдЪрдкрди рдХрд╛ рдирд╛рдо – рдореЛрдЯреЛ рдкрд┐рддрд╛ – рдмрдирд╛рд░рд╕реА рд▓рд╛рд▓ рдЪрд╛рд╡рд▓рд╛ рдорд╛рддрд╛ – рд╕рдВрдЬреАрд╡рддреА рджреЗрд╡реА рдкрддрд┐ – рдЬреАрди рдкрд┐рдпрд░реЗ рд╣реИрд░рд┐рд╕рди (рдлреНрд░рд╛рдВрд╕)рд╢реБрд░реБрдЖрддреА рд╢рд┐рдХреНрд╖рд╛ – рдЯреИрдЧреЛрд░ рдмрд╛рд▓ рдирд┐рдХреЗрддрди, рдХрд░рдирд╛рд▓ рд╕реНрдкреЗрд╕ рдЗрдВрдЬреАрдирд┐рдпрд░рд┐рдВрдЧ – рдкрдВрдЬрд╛рдм рдпреВрдирд┐рд╡рд░реНрд╕рд┐рдЯреА, рдЪрдВрдбреАрдЧрдврд╝
1994 рдореЗрдВ NASA рдореЗрдВ рдЪрдпрдирдЕрдВрддрд░рд┐рдХреНрд╖ рдореЗрдВ 2 рдмрд╛рд░ рдЙрдбрд╝рд╛рди -> рдХреЛрд▓рдореНрдмрд┐рдпрд╛ рдпрд╛рди рдкреНрд░рдердо рдмрд╛рд░ – 1997 рджреВрд╕рд░реА рдмрд╛рд░ – 16 рдЬрдирд╡рд░реА 2003 рдЕрдВрддрд░рд┐рдХреНрд╖ рдореЗрдВ рдЬрд╛рдиреЗ рд╡рд╛рд▓реА рджреВрд╕рд░реА рднрд╛рд░рддреАрдп рдФрд░ рдкреНрд░рдердо рднрд╛рд░рддреАрдп рдорд╣рд┐рд▓рд╛ рд╕реНрдкреЗрд╕ рдХреНрд╡реАрди рд╡ рдЕрдВрддрд░рд┐рдХреНрд╖ рдХреА рд░рд╛рдиреА рдХрд╣рд╛ рдЬрд╛рддрд╛ рд╣реИ рдореГрддреНрдпреБ – 1 рдлрд░рд╡рд░реА 2003рдХрд▓реНрдкрдирд╛ рдЪрд╛рд╡рд▓рд╛ рд╢реМрд░реНрдп рдкреБрд░рд╕реНрдХрд╛рд░ -> 2010
рдЬреЛрдЦрд┐рдо рднрд░реЗ рдХрд╛рдо рдХрд░рдиреЗ рд╡рд╛рд▓реА рдорд╣рд┐рд▓рд╛рдУрдВ рдХреЛ рдкреНрд░рддрд┐ рд╡рд░реНрд╖ 8 рдорд╛рд░реНрдЪ рдХреЛ рдкреБрд░рд╕реНрдХрд╛рд░ рд░рд╛рд╢рд┐ – 1 рд▓рд╛рдЦ рдХрд▓реНрдкрдирд╛ рдЪрд╛рд╡рд▓рд╛ рд╕реМрд░ рдкреБрд░рд╕реНрдХрд╛рд░ -> рд╡реИрдЬреНрдЮрд╛рдирд┐рдХреЛрдВ рд╣реЗрддреБрдХрд▓реНрдкрдирд╛ рдЪрд╛рд╡рд▓рд╛ рддрд╛рд░рд╛рдордВрдбрд▓ рдерд╛рдиреЗрд╕рд░ (рдХреБрд░реБрдХреНрд╖реЗрддреНрд░) -> 2007 рдореЗрдВ рд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░ рдХреЛ рд╕рдорд░реНрдкрд┐рдд
рдЕрдиреНрдп рд╡реНрдпрдХреНрддрд┐рддреНрд╡ :-
рд╢реАрдмрд╛ рдореЛрдорди – рдкреВрд░реНрд╡ рдмрд╛рд╕реНрдХреЗрдЯрдмрд╛рд▓ рдЦрд┐рд▓рд╛рдбрд╝реА рд╡рд░реНрддрдорд╛рди рдореЗрдВ рднрд╛рд░рддреАрдп рдорд╣рд┐рд▓рд╛ рдЯреАрдо рдХреЛрдЪ рдЕрдВрддрд░реНрд░рд╛рд╖реНрдЯреНрд░реАрдп рдореИрдЪ рдореЗрдВ рд░реЗрдлрд░реА рдХреА рднреВрдорд┐рдХрд╛ рдирд┐рднрд╛рдиреЗ рд╡рд╛рд▓реА рдкреНрд░рдердо рднрд╛рд░рддреАрдп рдорд╣рд┐рд▓рд╛ “рдХреНрд╡реАрди рдСрдл рдмрд╛рд╕реНрдХреЗрдЯрдмрд╛рд▓” рд╕реЗ рдкреНрд░рд╕рд┐рджреНрдз
рд╡рд┐рдХреНрд░рдо рдЬреАрдд рд╡рд┐рд░реНрдХ – рдмреЙрд▓реАрд╡реБрдб рдЕрднрд┐рдиреЗрддрд╛
рдорд╣рддрд╛рдм рд╡рд┐рд░реНрдХ – рдкрдВрдЬрд╛рдмреА рд╕рд┐рдВрдЧрд░
рдЕрд╢реНрд╡рд┐рдиреА рдХреБрдорд╛рд░ рдЪреЛрдкрдбрд╝рд╛ -> рдкреВрд░реНрд╡ рд╕рд╛рдВрд╕рдж, рдкрдВрдЬрд╛рдм рдХреЗрд╕рд░реА рдЕрдЦрдмрд╛рд░ рдХреЗ рд╕рдВрдкрд╛рджрдХ
рд▓рд┐рдпрд╛рдХрдд рдЕрд▓реА -> рдЬрдиреНрдо рдХрд░рдирд╛рд▓, рдкрд╛рдХрд┐рд╕реНрддрд╛рди рдХреЗ рдкреНрд░рдердо рдкреНрд░рдзрд╛рдирдордВрддреНрд░реА
рдЗрд╢рд┐рддрд╛ рдХрд╛рддреНрдпрд╛рд▓ – рдкреНрд░рд╕рд┐рджреНрдз рд▓реЗрдЦрдХ
рдХреМрдЯрд┐рд▓реНрдп рдкрдВрдбрд┐рдд – рдХреЛрд╣рд╛рдгреНрдб рдЧрд╛рдБрд╡ (рдХрд░рдирд╛рд▓), “Google Boy of Haryana”
рдЕрдиреАрд╢ рдмрдирд╡рд╛рд▓рд╛ – рдкреНрд░рд╕рд┐рджреНрдз рд╢реВрдЯрд░ (25M рд░реИрдкрд┐рдб) рдХреЙрдордирд╡реЗрд▓реНрде рдЧреЗрдореНрд╕ 2010, рджрд┐рд▓реНрд▓реА – рд╕реНрд╡рд░реНрдг рдкрджрдХ рдЧреЛрд▓реНрдб рдХреЛрд╕реНрдЯ 2018 – рд╕реНрд╡рд░реНрдг рдкрджрдХ
рдореБрдлрд╕реНрд╕рд░ рдЙрд▓ рд╣рдХ – рдХрд░рдирд╛рд▓, рдкреВрд░реНрд╡ рдкрд╛рдХрд┐рд╕реНрддрд╛рдиреА рдХреНрд░рд┐рдХреЗрдЯрд░
рдирд╡рджреАрдк рд╕реИрдиреА – рддрд░рд╛рд╡рдбрд╝реА (рдХрд░рдирд╛рд▓) рднрд╛рд░рддреАрдп рд╡рдирдбреЗ рдЯреАрдо рдореЗрдВ рдЪрдпрдирд┐рдд – 229рд╡реЗрдВ рдЦрд┐рд▓рд╛рдбрд╝реА рднрд╛рд░рддреАрдп рдЯреЗрд╕реНрдЯ рдЯреАрдо рдореЗрдВ рдЪрдпрдирд┐рдд – 299рд╡реЗрдВ рдЦрд┐рд▓рд╛рдбрд╝реА “рддрд░рд╛рд╡рдбрд╝реА рдПрдХреНрд╕рдкреНрд░реЗрд╕” рдХреЗ рдирд╛рдо рд╕реЗ рдкреНрд░рд╕рд┐рджреНрдз
рдкреНрд░рдо рдЧреЛрдкрд╛рд▓ рд╕реЗрдареА – рдкреВрд░реНрд╡ рдЧреЛрд▓реНрдлрд░
рдХреГрд╖реНрдг рдореЛрд╣рди – рдкреНрд░рд╕рд┐рджреНрдз рдЙрд░реНрджреВ рдХрд╡рд┐
рд░реАрдорд╛ рдмрд╕рд▓ – рдкреНрд░рд╕рд┐рджреНрдз рдЪрд┐рддреНрд░рдХрд╛рд░
рдорд╣рддреНрд╡рдкреВрд░реНрдг рддрдереНрдп :-
рджрд╛рдирд╡реАрд░ рдХрд░реНрдг рд╡ рд╕реВрд░реНрдп рднрдЧрд╡рд╛рди рдХреА рдореВрд░реНрддрд┐рдпрд╛рдБ – рдХрд░рдирд╛рд▓ рд╕реЗ рдкреНрд░рд╛рдкреНрдд
рдЦрд░реЛрд╖реНрдареА рд▓рд┐рдкрд┐ рдореЗрдВ рдЕрдВрдХрд┐рдд рдЕрднрд┐рд▓реЗрдЦ – рдХрд░рдирд╛рд▓ рд╕реЗ рдкреНрд░рд╛рдкреНрдд
рд╣рд░рд┐рдпрд╛рдгрд╛ рдХрд╛ рдкреНрд░рдердо рдлреНрд▓рд╛рдЗрдВрдЧ рдХреНрд▓рдм – рдХрд░рдирд╛рд▓ (1967)
рд╕рдмрд╕реЗ рдкрд╣рд▓рд╛ рд╡рди рд╕реНрдЯреЙрдк рд╕реЗрдВрдЯрд░ ‘рд╕рдЦреА’ – рдХрд░рдирд╛рд▓ рдореЗрдВ рд╕реНрдерд╛рдкрд┐рдд (2015)
рдХрд░рдирд╛рд▓ рдХрд╛ рдЕрд╕реНрддрд┐рддреНрд╡ рдкреНрд░рдореБрдЦрддрд╛ рд╕реЗ – рдХрд░рдирд╛рд▓ рдХреЗ рдпреБрджреНрдз (24 рдлрд░рд╡рд░реА 1739) рдХреЗ рдмрд╛рдж рдЖрдпрд╛ 1785 рдИ. рдореЗрдВ рдорд░рд╛рдареЛрдВ рджреНрд╡рд╛рд░рд╛ рдХрд░рдирд╛рд▓ рдкрд░ рдЕрдзрд┐рдХрд╛рд░ 1795 рдИ. рдореЗрдВ рдорд░рд╛рдареА рд╡ рд╕рд┐рдХреНрдЦреЛрдВ рдХреЗ рдордзреНрдп рдпрд╣рд╛рдБ рд▓рдбрд╝рд╛рдИ (рдЬреАрдд – рдорд░рд╛рдареЛрдВ рдХреА)рдЗрд╕ рдЬреАрдд рдХреЗ рдмрд╛рдж рдХрд░рдирд╛рд▓ рдХреНрд╖реЗрддреНрд░ рдЬреЙрд░реНрдЬ рдереЙрдорд╕ (рдЖрдпрд░рд▓реИрдВрдб) рдХреЛ рд╕реМрдВрдкрд╛ рдЧрдпрд╛ рдЧрд╛рдБрд╡-рдЧрд╛рдБрд╡ рдмрд┐рдЬрд▓реА рдкрд╣реБрдВрдЪрд╛рдиреЗ рдХрд╛ рдХрд╛рд░реНрдпрдХреНрд░рдо -> 1970, CM рдмрдВрд╕реА рд▓рд╛рд▓рдЙрдЪрд╛рдиреА рдХрд▓рд╛ рдЧрд╛рдБрд╡ (рдХрд░рдирд╛рд▓) рд╕реЗ рд╢реБрд░реБрдЖрдд (рдЙрджреНрдШрд╛рдЯрди – рдЗрдВрджрд┐рд░рд╛ рдЧрд╛рдБрдзреА рджреНрд╡рд╛рд░рд╛)
рдореБрдЦреНрдп рдлрд╕рд▓реЗрдВ -> рдЪрд╛рд╡рд▓, рдЧреЗрд╣реВрдБ, рдЧрдиреНрдирд╛ рд╕рдмрд╕реЗ рдЕрдЪреНрдЫреА рдЧреБрдгрд╡рддреНрддрд╛ рд╡рд╛рд▓реЗ рдмрд╛рд╕рдорддреА рдЪрд╛рд╡рд▓ рдХрд╛ рдЙрддреНрдкрд╛рджрди -> рддрд░рд╛рд╡рдбрд╝реА (рдХрд░рдирд╛рд▓)
рдкреНрд░рджреЗрд╢ рдореЗрдВ рдирдпрд╛ рд╣рд▓реНрджреА рдкреНрд░реЛрд╕реЗрд╕рд┐рдВрдЧ рдкреНрд▓рд╛рдВрдЯ -> рддрд░рд╛рд╡рдбрд╝реА (рдкреНрд░рд╕реНрддрд╛рд╡рд┐рдд)
рднрд╛рд╡рд╛рдВрддрд░ рднрд░рдкрд╛рдИ рдпреЛрдЬрдирд╛ -> 30 рджрд┐рд╕рдореНрдмрд░ 2017,
рдЧрд╛рдЧрд░ рдЧрд╛рдБрд╡ (рдХрд░рдирд╛рд▓)рдЧреЛрдмрд░ рдзрди рдпреЛрдЬрдирд╛ -> рдХрд░рдирд╛рд▓
рдкреНрд░рджреЗрд╢ рдореЗрдВ рдкреНрд░рдердо рднреВрдорд┐ рдмреИрдВрдХ -> рдХрд░рдирд╛рд▓
рдкреНрд░рджреЗрд╢ рдХрд╛ рдкреНрд░рдердо рд▓рд╛рд▓ рдбреЛрд░рд╛ рдореБрдХреНрдд рдЧрд╛рдБрд╡ -> рд╕рд┐рд░рд╕реА рдЧрд╛рдБрд╡ (рдХрд░рдирд╛рд▓),
25 рджрд┐рд╕рдореНрдмрд░ 2019 рдорд╣рд┐рд▓рд╛ рдкреБрд▓рд┐рд╕ рд╕реНрд╡рдпрдВрд╕реЗрд╡рдХ рдкрд╣рд▓ -> рдХрд░рдирд╛рд▓ рд╡ рдорд╣реЗрдВрджреНрд░рдЧрдврд╝
рдирдорд╕реНрддреЗ рдЪреМрдХ рдЙрджреНрдШрд╛рдЯрди -> рдордиреЛрд╣рд░ рд▓рд╛рд▓ рдЦрдЯреНрдЯрд░ рджреНрд╡рд╛рд░рд╛ рдХрд░рдирд╛рд▓ рдореЗрдВ
рдСрдХреНрд╕реАрд╡рди рдпреЛрдЬрдирд╛ -> 2021,рдХрд░рдирд╛рд▓ рд╕реЗ
рд╕рдмрд╕реЗ рдкрд╣рд▓реЗ CM рд╡рд┐рдВрдбреЛ рдХреА рд╢реБрд░реБрдЖрдд -> рдХрд░рдирд╛рд▓
рдХрд░рдирд╛рд▓ рдкрд░ рдЕрдВрдЧреНрд░реЗрдЬреЛрдВ рдХрд╛ рдЕрдзрд┐рдХрд╛рд░ -> 1805
рд╣рд░рд┐рдпрд╛рдгрд╛ рдореЗрдВ рдЕрдВрдЧреНрд░реЗрдЬреЛрдВ рджреНрд╡рд╛рд░рд╛ рдкреНрд░рдердо рд╕реИрдиреНрдп рдЫрд╛рд╡рдиреА -> рдХрд░рдирд╛рд▓ (1841 рддрдХ)
1573 рдИ. рдореЗрдВ рдЕрдХрдмрд░ рдХреЗ рд╕рдордп -> рдЗрдмреНрд░рд╛рд╣рд┐рдо рдорд┐рд░реНрдЬрд╛ рджреНрд╡рд╛рд░рд╛ рд▓реВрдЯрд╛ рдЧрдпрд╛
1739 рдИ. рдореЗрдВ -> рдирд╛рджрд┐рд░ рд╢рд╛рд╣ рджреНрд╡рд╛рд░рд╛ рд▓реВрдЯрд╛ рдЧрдпрд╛
рдкреНрд░рджреЗрд╢ рдХрд╛ рдкреНрд░рдердо рд╕рд╛рдЗрд╕ рдЙрджреНрдпрд╛рди -> рдХрд░рдирд╛рд▓
рдСрдирд▓рд╛рдЗрди рдЬрдорд╛рдмрдВрджреА рдХрд░рдиреЗ рд╡рд╛рд▓рд╛ рдкреНрд░рджреЗрд╢ рдХрд╛ рдкреНрд░рдердо рдЬрд┐рд▓рд╛ -> рдХрд░рдирд╛рд▓
рджреЗрд╢ рдореЗрдВ рд╕рдмрд╕реЗ рдкрд╣рд▓реЗ рдбреНрд░реЛрди рд╕реЗ рдлрд╕рд▓реЛрдВ рдкрд░ рд╕реНрдкреНрд░реЗ рдХрд░рдиреЗ рд╡рд╛рд▓рд╛ рдкреНрд░рдердо рдЬрд┐рд▓рд╛ -> рдХрд░рдирд╛рд▓